รู้ได้ยังไงว่าแบตเตอรี่เครื่องสำรองไฟ UPS เสื่อม?

ทดสอบง่าย ๆ โดยเสียบอุปกรณ์ (เช่น โคมไฟ) เข้ากับ UPS แล้วถอดปลั๊ก UPS ออกจากเต้าเพื่อจำลองไฟดับ ถ้า UPS ยังจ่ายไฟได้ มีเสียงตี๊ดเตือน ไฟ LED กระพริบ แสดงว่าแบตยังดี แต่ถ้าดับทันทีแสดงว่าแบตเสื่อมแล้ว

เครื่องสำรองไฟ UPS ไฟดับแล้วดับตาม ต้องซื้อใหม่ไหม?

ไม่จำเป็นต้องซื้อใหม่ครับ ส่วนใหญ่ปัญหานี้เกิดจากแบตเตอรี่เสื่อม แค่เปลี่ยนแบตใหม่ราคา 300-500 บาท ก็กลับมาใช้ได้เหมือนเดิม ประหยัดกว่าซื้อ UPS ใหม่ทั้งตัวที่ราคา 1,200-2,500 บาท

แบตเตอรี่ UPS มีอายุการใช้งานกี่ปี?

แบตเตอรี่ UPS มีอายุเฉลี่ยประมาณ 2-3 ปี ขึ้นอยู่กับการใช้งาน ถ้าอยู่ในพื้นที่ไฟดับบ่อย หรือวาง UPS ในห้องร้อนจัด แบตจะเสื่อมเร็วกว่าปกติ

ไม่มีเครื่องสำรองไฟ ไฟดับจะเสียหายยังไง?

ไฟดับกะทันหันทำให้ไฟล์งานที่ทำค้างหาย Windows อาจเสียหายเปิดเครื่องไม่ขึ้น ฮาร์ดดิสก์เกิด Bad Sector ข้อมูลหาย และ Power Supply อาจเสียหายจากไฟกระชาก เครื่องสำรองไฟจะช่วยให้มีเวลา Save งานและปิดเครื่องอย่างถูกวิธี

เครื่องสำรองไฟ UPS แบตเสื่อม ไม่เก็บไฟ รู้ได้ไง !!

เสียบเครื่องสำรองไฟแล้ว แต่ไฟดับทีไรคอมก็ยังดับ?

เพื่อน ๆ เคยเจอแบบนี้ไหมครับ ซื้อเครื่องสำรองไฟ UPS มาเสียบไว้กับคอมพิวเตอร์ตั้งนานแล้ว แต่พอ ไฟดับ ทีไร เครื่องสำรองไฟก็ดับ คอมพิวเตอร์ก็ดับตามไปด้วยทุกที

ก็เราเสียบเครื่องสำรองไฟไปแล้วนิ ทำไมยังดับอยู่ล่ะ!

นี่แหละครับคืออาการที่บอกว่า แบตเตอรี่ภายในเครื่องสำรองไฟเสื่อม ไม่สามารถเก็บประจุไฟได้แล้ว เหมือนถังน้ำสำรองที่รั่ว พอน้ำประปาหยุดไหล ก็ไม่มีน้ำให้ใช้

ผมเขียนบทความนี้ขึ้นมา เพราะ ผมไปซ่อมคอมพิวเตอร์ตามบ้านลูกค้า เจอปัญหานี้เยอะมากครับ เกือบทุกบ้านที่มี UPS อายุ 2-3 ปีขึ้นไป จะเจอแบบนี้ทั้งนั้นเลย

อาการของ UPS ที่แบตเสื่อม

ลองเช็คดูนะครับว่าเครื่องสำรองไฟของเราเป็นแบบนี้บ้างไหม

อาการ	ระดับความรุนแรง
ไฟดับทีไร UPS ก็ดับตาม	แบตเสื่อมแน่นอน
ไฟตกทีไร UPS ก็ดับตาม	แบตเสื่อมแน่นอน
ไฟดับทีไร คอมพิวเตอร์ ก็ดับตามไปด้วย	แบตเสื่อม (UPS ไม่สามารถจ่ายไฟสำรองได้)
UPS มีเสียงร้อง ตี๊ด ๆ ถี่มาก หลังถอดปลั๊ก	แบตเริ่มเสื่อม (กำลังจะหมด)
ถอดปลั๊กแล้ว UPS ดับทันที ไม่มีเสียงเตือนเลย	แบตเสื่อมหนัก หรือแผงวงจรเสีย

จากประสบการณ์ผม: ลูกค้าหลายรายเข้าใจผิดว่า UPS เสีย ต้องซื้อใหม่ ทั้ง ๆ ที่แค่เปลี่ยนแบตก็กลับมาใช้ได้เหมือนเดิมครับ ประหยัดเงินไปเกือบพันบาทเลย

วิธีทดสอบว่าแบต UPS เสื่อมหรือยัง (ทำเองได้!)

วิธีนี้ ทำเองได้เลยครับ ไม่ต้องมีอุปกรณ์พิเศษ ไม่ต้องง้อช่าง ทำตามได้ทุกคน แค่ระมัดระวังเรื่องไฟฟ้าหน่อยนะครับ

ขั้นตอนที่ 1: เสียบ UPS กับอุปกรณ์ทดสอบ

เสียบเครื่องสำรองไฟกับเต้าเสียบตามปกติ แล้วเสียบอุปกรณ์สักตัวเข้ากับ UPS เช่น โคมไฟตั้งโต๊ะ หรือ จอคอม (อะไรก็ได้ที่จะเห็นชัดว่ามันดับหรือเปล่า)

ขั้นตอนที่ 2: ถอดปลั๊ก UPS ออกจากเต้า

ถอดปลั๊กออกจากผนัง เพื่อ จำลองสถานการณ์ไฟดับ

ให้สังเกต 3 อย่าง:

สิ่งที่ต้องสังเกต	UPS ปกติ	UPS แบตเสื่อม
เสียงเตือน	มีเสียง ตี๊ด ๆ เป็นจังหวะ	ไม่มีเสียง หรือเสียงแค่แป๊บเดียว
ไฟ LED	กระพริบ แสดงว่ากำลังใช้แบต	ดับทันที
อุปกรณ์ที่เสียบอยู่	ยังทำงานต่อได้ 5-30 นาที	ดับตามทันที

ขั้นตอนที่ 3: รอดูสักครู่

ถ้า UPS ปกติ เมื่อถอดปลั๊กออก:

จะมี เสียง ตี๊ด ตี๊ด ตี๊ด ดังเป็นจังหวะ
ไฟ LED กระพริบ แสดงว่ากำลังจ่ายไฟจากแบตเตอรี่
อุปกรณ์ที่เสียบอยู่ ยังทำงานได้ต่อ อย่างน้อย 5 นาที

ขั้นตอนที่ 4: เสียบปลั๊กกลับ

เสียบปลั๊ก UPS กลับเข้าเต้าเสียบ

ถ้าทุกอย่างกลับมาปกติ (ไม่มีเสียงเตือน ไฟ LED ติดค้าง) แสดงว่ากลับมาใช้ไฟจากเต้าเสียบแล้ว

ขั้นตอนที่ 5: ทำซ้ำอีก 1 รอบ

ทดสอบซ้ำอีกครั้ง เพื่อยืนยันผลครับ บางทีรอบแรกอาจมีไฟค้างอยู่ในแบตนิดหน่อย แต่รอบที่สองจะเห็นชัดเจนว่าแบตเก็บไฟได้จริงหรือเปล่า

ผลการทดสอบ: แปลผลยังไง?

ผลที่ 1: UPS ยังใช้ได้ปกติ

ถ้าถอดปลั๊กแล้ว UPS ยังจ่ายไฟได้นานพอสมควร (5 นาทีขึ้นไป) = แบตยังปกติ ไม่ต้องเปลี่ยน

ผลที่ 2: UPS จ่ายไฟได้แป๊บเดียว

ถ้าถอดปลั๊กแล้ว UPS จ่ายไฟได้แค่ ไม่กี่วินาที แล้วก็ดับ = แบตเริ่มเสื่อม ควรเตรียมเปลี่ยนได้แล้ว

ผลที่ 3: UPS ดับตามทันที

ถ้าถอดปลั๊กแล้ว UPS ดับทันที ไม่มีเสียงเตือน ไม่มีไฟกระพริบ = แบตเสื่อมหนักมาก ต้องเปลี่ยนแบตใหม่

แบตเสื่อมแล้ว ทำยังไงดี?

ซ่อมได้ครับ! และ ซ่อมง่ายมาก ด้วย แค่เปลี่ยนแบตเตอรี่ลูกใหม่ ก็กลับมาใช้ได้เหมือนเดิม

ทางเลือก	ค่าใช้จ่าย	ความคุ้มค่า
เปลี่ยนแบตเอง	300-500 บาท	คุ้มมาก!
ส่งร้านเปลี่ยน	500-800 บาท (รวมค่าแรง)	คุ้ม
ซื้อ UPS ใหม่	1,200-2,500 บาท	ไม่จำเป็น (ถ้าตัวเครื่องยังดี)

ผมเขียนวิธีเปลี่ยนแบตเตอรี่ UPS ไว้แบบละเอียดทุกขั้นตอนแล้วครับ อ่านได้ที่ วิธีเปลี่ยนแบตเตอรี่เครื่องสำรองไฟ UPS ประหยัดไปเกือบ 1,000 บาท

วิดีโอสาธิตการทดสอบแบต UPS

ผมได้ถ่ายวิดีโอขั้นตอนการทดสอบว่าแบตเตอรี่ UPS ยังใช้ได้ไหม มาให้ดูเป็นตัวอย่างครับ

https://www.youtube.com/watch?v=Zwqb8uvAE4A

ทำไมต้องใช้เครื่องสำรองไฟ?

ก่อนจบบทความ ผมอยากเล่าให้ฟังว่า ทำไมเครื่องสำรองไฟถึงสำคัญ สำหรับคนใช้คอมพิวเตอร์

ปัญหาจากไฟดับกะทันหัน	ผลเสีย
ไฟล์งานที่ทำค้างหาย	ต้องทำใหม่ เสียเวลา
Windows เสียหาย	เปิดเครื่องไม่ขึ้น ต้องลง Windows ใหม่
ฮาร์ดดิสก์เสียหาย	Bad Sector ข้อมูลหาย
Power Supply เสียหาย	ไฟกระชากทำ PSU พัง

นอกจากไฟดับแล้ว ไฟกระชากและแรงดันตกก็อันตรายไม่แพ้กันครับ อ่านเพิ่มที่ วิธีป้องกันไฟกระชาก แรงดันตก คอมไม่พัง

เรื่องจริงจากลูกค้า: ผมเจอลูกค้าที่ทำงานเอกสารสำคัญอยู่ ไฟดับปุ๊บ คอมดับ เปิดมาใหม่ Windows เข้าไม่ได้เลย ต้องลง Windows ใหม่ ข้อมูลบางส่วนกู้ไม่ได้ เสียทั้งเวลาทั้งเงิน ถ้ามี UPS ที่แบตยังดีอยู่ จะมีเวลาอย่างน้อย 5-10 นาทีให้ Save งานแล้วปิดเครื่องอย่างถูกวิธี

เคล็ดลับดูแลเครื่องสำรองไฟให้อยู่นาน

เสียบ UPS ไว้ตลอด อย่าถอดปลั๊กวางทิ้งไว้นาน ๆ แบตจะเสื่อมเร็ว
วาง UPS ในที่ระบายอากาศได้ดี อย่าวางในมุมอับ
อย่าต่ออุปกรณ์เกินกำลัง UPS 600VA อย่าเอาไปเสียบเครื่องใช้ไฟฟ้าหลายตัว
ตรวจสอบทุก 6 เดือน ลองถอดปลั๊กทดสอบดูว่ายังจ่ายไฟได้ไหม
ถ้า UPS ส่งเสียงร้องผิดปกติ ให้เช็คทันที อย่าปล่อยทิ้งไว้

สรุป

วิธีเช็คว่าแบต UPS เสื่อมหรือยัง ง่ายมากครับ แค่ ถอดปลั๊ก แล้วดูว่า UPS ยังจ่ายไฟได้ไหม ถ้าดับตามทันที ก็แสดงว่าแบตเสื่อมแล้ว

ไม่ต้องซื้อ UPS ใหม่ แค่ เปลี่ยนแบตเตอรี่ใหม่ ก็กลับมาใช้ได้เหมือนเดิมครับ ประหยัดเงินไปเยอะเลย